هرچند لازم است به آنان نيز پاسخى مناسب داده شود . يكى از پژوهش‌هاى غربيان دربارهء شيعه ، كتاب حاضر است : دورهء شكل‌گيرى تشيّع دوازده امامى : گفتمان حديثى ميان قم و بغداد . « 1 » محور اصلى مباحث اين كتاب پرداختن به سه كتاب حديثى شيعه ، يعنى محاسن ، بصائر الدرجات و كافى است . نويسندهء كتاب هرگز دغدغهء يك شيعه را در تحقيق ندارد . او با پيش‌فرض‌هايى كه خود دارد و در علوم گوناگون مطالعاتى غربى به دست آورده ، وارد اين حوزه شده و به داورى پرداخته است ، و اگر هدفى هم جز تحقيق نداشته باشد ، باز هم نمىتوان از او توقّع تحقيقى مورد قبول شيعه داشت ؛ زيرا در حوزهء علوم دينى ، اختلافات بين متكلّمان ، فقها ، محدّثان ، مورّخان و مفسّران خود شيعه هم كم نيست ، چه رسد به غير شيعيان و غير مسلمانان . حال اگر نويسنده هدف تحقيقى هم نداشته باشد ، مشكل ، جدّىتر خواهد بود . به هر روى ، ما با تحقيقى مواجهيم كه به مطالعه در حوزهء انديشهء شيعى ، به ويژه مباحث مربوط به حديث ، پرداخته است . بىترديد ، نويسنده زحمات فراوانى متحمّل شده و مهم‌تر از نتيجهء كار او ، اين نكته است كه او اين راه را پيش روى ما گذاشته تا در حوزهء حديث هم مطالعه كنيم . با وجود اينكه حديث يك منبع مهم و بلكه پس از قرآن ، مهم‌ترين منبع است ، ولى در جامعهء علمى ما ، پژوهش كمى در اين حوزه صورت مىگيرد . بدين‌روى ، يكى از اقدامات اساسى بايسته مطالعه و تحقيق دربارهء حديث و بلكه مطالعهء كلى دربارهء منابع شيعى است . متأسفانه ما كمتر با چنين نگاهى وارد مطالعه مىشويم كه به صورت يك جا وضعيت شيعه را در دو سه قرن اول مورد مطالعه قرار دهيم و چگونگى شكل‌گيرى

--> ( 1 ) . The Formative Period of Twelver Shi'ism : Hadith as discourse between Qum and Baghdad